Een zesluik waarin ik als groot filmliefhebber een beeld probeer te schetsen van de holebifilm (van 1910 tot 2008). Hopelijk vormt het voor de prille verkenner een aangename gids en voor de cinefiel een leuk tijdverdrijf. In dit eerste deel schetsen we het prille en vaak verboden begin van de holebifilm. Alhoewel homoseksualiteit in die dagen een underground gebeuren was kregen heel wat cineasten zin om de, voor het grote publiek, onbekende wereld te verkennen. Veel leesgenot toegewenst en feedback altijd welkom.

1894: Dickson Experimental Sound Film

Wanneer we spreken over de allereerste holebifilm moeten we ons eerst de vraag stellen: "wat is een holebifilm". 

In mijn opinie is dit een film waarin het plot bepaald is door twee personages van hetzelfde geslacht en hun intieme omgang. Als we deze regel als wet nemen mogen we stellen dat de allereerste holebifilm pas in 1919 verschenen was onder de titel "Anders als die Andern".

Wanneer we echter stellen dat een holebifilm een film is waarin holebigetinte eigenschappen aan bod komen binnen plot en/of subplot. Dan is "Dickson's Experimental Sound Film" de eerste. In deze film gemaakt door William Dickson. Het is de allereerste film waarin livegeluid is opgenomen geweest op film en toont hoe twee mannen met mekaar slowen terwijl een derde man met zijn viool een nummer speelt.

Coming soon out: Amerika

We keren terug naar het begin van de vorige eeuw. 1914 om precies te zijn. Hollywood produceert komedies en horrorfilms aan de lopende band. Langzaam maar zeker worden taboes ook steeds minder ontweken. Zo ook in de film "A Florida Enchantment" van Sidney Drew. Alhoewel we toen nog niet echt konden spreken van openlijk homoseksuele personages in de film, mogen we wel stellen dat er nu en dan homoseksuele thema's meespeelden. Film begon in die tijd steeds meer en meer een winstgevende zaak te zijn, een medium voor het grote publiek. Terwijl in de undergroundscène van de literatuur en het theater homo's al lang uit de kast waren gekomen werden ze in de allereerste films voornamelijk bespot. In "A Florida Enchantment" zien we hoe een jonge vrouw zaadjes weet te bemachtigen die ervoor zorgen dat mannen zich als vrouwen gaan gedragen en vice versa. Het resultaat is een vrij onorthodoxe en jammer genoeg ook teleurstellende film die de dag van vandaag nog maar weinig mensen weet te betoveren.

Ook de film "Behind the screen" van Charlie Chaplin uit 1916 is geen echte aanrader. De film staat erom bekend de eerste openlijke homomop in beeld te brengen. In een scène zien we hoe Charlie Chaplin een jongedame kust waarvan omstaanders geloofden dat het om een man ging. Het is veilig om te stellen dat deze twee films niet de enige films waren waarbij holebi's een ludieke factor speelden maar heel wat van de films zijn tegenwoordig verloren gegaan. Feit blijft dat de allereerste homogetinte verschijningen geen directe confrontaties waren maar grotendeels om situaties gingen die al dan niet de spot dreven met een andere geaardheid.

Short review:

A Florida Enchantment (USA, 1914) - **

Voor zijn tijd een meesterwerk. De dag van vandaag eerder vervelend, puntloos en al bij al vrij saai.

Behind the Screen (USA, 1916) - **

Eén van de minder goede Charlie Chaplin's maar voor de fans zeker een aanrader.


Coming out soon: Duitsland

In Duitsland daarentegen gingen ze veel serieuzer om met het onderwerp. 1919 mogen we aanzien als een mijlpaal in de wereld van de holebifilms met "Anders als die Andern" van Richard Oswald. Het mag een wonder heten dat de film de dag van vandaag nog steeds bestaat daar deze filmisch aanklacht tegen paragraaf 175 door de nazi's bijna vernietigd was geweest. In de beruchte paragraaf staat dat het verboden is de liefde te bedrijven met iemand van hetzelfde geslacht. De film "Anders als die Andern" wou aantonen dat de liefde tussen twee mannen niet normaler of abnormaler was en is daarom de allereerste film waarin een homoseksueel personage de hoofdrol speelt. De film krijgt ook nu nog heel wat kritiek te verduren daar de twee hoofdpersonages mekaar nooit zoenen en daarom volgens sommige bronnen van echte homoliefde geen sprake is. Hoe je het echter ook draait of keert, in 1919 was deze film verboden en na de oorlog verloren gewaand. Tien jaar later zou ook de allereerste film met een lesbisch subplot in de zalen komen onder de titel "Die Büchse der Pandora". In dit schitterende meesterwerkje aan de hand van Pabst zien we hoe Lulu zich letterlijk van de ene liefde in de andere stort. Een soort van Lolita avant-la-lettre zeg maar. De film is stom maar de muzikale score die eronder staat geeft de gevoelens van het hoofdpersonage zo mooi weer dat de expressie gewoon van het scherm barst. Een warme aanrader.

Amper 3 jaar later zou "Mädchen in Uniform" Duitsland weer laten daveren op haar grondvesten. Deze merkwaardige film was gebaseerd op het toneelstuk "Krankheit der Jugend" dat op zich dan weer gebaseerd was op het boek van Christa Winsloe. Het toneelstuk waarvan sprake is ging hoofdzakelijk over een jonge leerlinge (Thiele) en de liefde voor haar lerares (Dorothea Wieck). In de film was de vaak erotische liefde lichtjes afgezwakt maar daarom niet minder present. Jammer genoeg kwam de film in de schaduw te staan van die andere cultklassieker (der blaue engel). In de underground scène werd de film echter wel gesmaakt en maakte het de release van nog twee andere films mogelijk "Acht Mädels im Boot" (1932) en "Anna und Elisabeth" (1933) allebei films waarin vrouwen intiem met mekaar omgingen.

Het is natuurlijk mogelijk dat nog vele andere holebigetinte films werden gemaakt in die dagen maar jammer genoeg hebben niet alle gedocumenteerde films de toorn van de nazi's overleefd. Ter illustratie: "Mädchen in Uniform" zou pas in 1977 een televisiepremière krijgen en werd daarom pas meer dan veertig jaar na haar release door het grote publiek gesmaakt. De film werd overigens geremaked in 1958 met niemand minder dan Romy Schneider in de hoofdrol. Deze release kreeg wel een wereldpremière en het origineel zou hierdoor al snel vergeten worden.

Short review:

Anders als die Andern (Duitsland, 1919) - ***

Intrigerend en gedurfd portret van twee mannen en hun verboden liefde. Sterke film waar moderne cineasten nog iets van kunnen opsteken.

Die Büchse der Pandora (Duitsland, 1929) - ***(1/2)

Betoverende stomme film die de pure schoonheid van actrice Louise Brooks weet neer te zetten binnen een spannend en onvoorspelbaar plot. Goeie muziek, schitterende cameratechnieken en een sfeer om U tegen te zeggen.

Mädchen in Uniform (Duitsland, 1932) - **(1/2)

Genietbaar portret over twee vrouwen dat op het filmfestival van Ventië de prijs voor beste technische productie in de wacht sleepte.

Acht Mädels im Boot (Duitsland, 1932) - niet gezien

Anna und Elisabeth (Duitsland, 1933) - niet gezien

OVERIGE FILMS:

L'éclipse du soleil en pleine lune (Frankrijk - 1907)
Algie the Miner (USA - 1912)
Vingarne (Zweden - 1916)
Mikaël (Duitsland - 1924)
Gesetze der Liebe (Duitsland - 1927)
Geschlecht in Fesseln - Die Sexualnot der Gefangenen (Duitsland - 1928)
Das Tagebuch einer Verlorenen (Duitsland - 1929)
The Maltese Falcon (USA - 1931)
Lot in Sodom (USA - 1933)
La Garçonne (Frankrijk - 1936)

(volgende keer: De stille jaren 50 - USA ruikt geld {jaren 60} & Europa schiet wakker {jaren 70})